14/11/2012 ( n.a.v. 15/10/2011, Transgenderinformatiedag Groningen)
Op de Transgenderinformatiedag werd door Jeanine Trip en Mik Van Es een presentatie gehouden waarin een aantal stellingen over transgenders werden behandeld, en deze werden getoetst op correctheid. De stellingen gingen over aannamen en vooroordelen, zoals bijv.: "Transgenders zijn meestal homo". Daar ontstond dan een discussie uit waarna Mik toelichtte wat er uit statistisch onderzoek over het thema bekend is.
Aan het eind van de presentatie constateerde Mik dat het taboe aan het verdwijnen is. Hij baseert die stelling op de waarneming dat in de modewereld transgenders aan een opmars bezig zijn. Zo wint Valentijn de Hingh (transsexueel model) prijzen, en showt André Pejic (mannelijk model) vrouwenkleding, tot zelfs bruidsjurken. Ook was André te zien in een reclamecampagne van de Hema waarin hij een BH droeg. Ook op straat merk je verschil en krijg je als transgender tegenwoordig vaker leuke reacties dan vroeger.
Het taboe is aan het verdwijnen. Dat klinkt hoopgevend, maar is het ook echt zo?
Om die vraag te kunnen beantwoorden moet je eerst weten wat dat taboe precies inhoudt en waar het vandaan komt.
Het taboe houdt in dat mannen geen vrouwelijke kleding mogen dragen. Vrouwen mogen daarentegen wel mannelijke kleding dragen. Als je het iets breder trekt, kun je stellen dat dit opgaat voor alle soorten gedrag. Mannen mogen zich niet vrouwelijk gedragen. Een man die zich te vrouwelijk gedraagt is een mietje of een homo. Een vrouw die zich mannelijk gedraagt is daarentegen stoer. Ik kan me trouwens niet aan de indruk onttrekken dat de term 'stoer' in vrouwelijke connotatie altijd synoniem is voor een beetje mannelijkheid, maar dat terzijde.
Waar komt dat taboe vandaan? En waarom die dubbele moraal? Vrouwen die zich mannelijk gedragen zijn stoer, mannen die sich vrouwelijk gedragen sporen niet. Waarom meten we met twee maten?
Het antwoord hangt samen met de relatie tussen mannen en vrouwen, zegmaar de manier waarop mannen en vrouwen naar elkaar kijken. Hoe kijkt een man tegen een vrouw aan? Of beter: Wat zoekt een man in een vrouw? Waarom zoekt een man überhaupt een vrouw? Simpel. Voortplanting. De soort moet blijven bestaan en dus moeten we ons voortplanten. Dat is zo ongeveer het meest basale mechanisme uit de natuur. Mannen zoeken voortplanting, en om ervoor te zorgen dat mannen zich voortplanten heeft de natuur ons gezegend met een flinke dosis testostoron. Testostoron is een sexhormoon dat het mannelijk libido reguleert. Anders gezegd: mannen met testostoron hebben zin in sex. Hoe selecteert een man tussen alle vrouwen? Het antwoord is even kort als helder: Uiterlijk. Ook simpel: een mooie vrouw vergroot de kans op mooi nageslacht. Mannen laten zich dus leiden door het uiterlijk van de vrouw.
Ja hoor, hoor ik de man al zeggen. Het uiterlijk is natuurlijk belangrijk, maar het gaat toch om de relatie, om de klik? Een vrouw moet lief en zorgzaam zijn, intelligent en hunoristisch. Ja natuurlijk, dat is allemaal waar, maar dat is niet waar de eerste selectie op verloopt. Toen ik mijn vrouw voor het eerst ontmoette was er ook een klik, maar die klik was niet de aanleiding voor mijn interesse. nee, mijn interesse werd in de eerste plaats gewekt door haar uiterlijk. Niet dat ze nu direct heel erg knap was, maar lelijk was ze zeker ook niet. Er zat in ieder geval iets in dat uiterlijk dat me aansprak.
Hoe werkt dat bij vrouwen? Nou, vrouwen letten ook op het uiterlijk, maar wel op een andere manier. Natuurlijk, ook een vrouw wil graag een mooie man, maar mannen zijn bijna per definitie niet mooi, dus een mooie man lijkt een contradictio in terminis. Toch heeft elke vrouw wel een beeld van wat zij verstaat onder een mooie man. Maar het uiterlijk is niet van doorslaggevend belang. Nee, die vrouw denkt een stapje of twee verder. Want als het kind geboren is, wat dan? Dan zijn er twee monden te voeden, en die vrouw kan ze niet voeden. Die moet immers voor haar kind zorgen. Zij heeft dus een man nodig die voor haar zorgt en haar beschermt. Ik jaag nu de feministen en de geëmancipeerde vrouwen tegen mij in het harnas, en inderdaad is dat beeld aan het veranderen, maar tot voor kort was dit wel waar het om draaide. En nog steeds speelt het een belangrijke rol. Maar hoe stelt een vrouw vast of een man voor het gezin kan zorgen? In vroeger tijden, toen we nog jaagden en verzamelden, moest een man een goede jager zijn. Een groot en gespierd lichaam was dan dus belangrijk. Maar als die man een goed strategisch inzicht had waardoor hij als enige in de groep de kunst verstond om een Antilope te verschalken, dan leverde hem dat natuurlijk een goede reputatie en dus status op. Tegenwoordig is het vooral belangrijk dat de man een goed inkomen heeft. Vrouwen schatten dat in op basis van de auto waar hij in rijdt, de gadgets die hij heeft, en de kleding die hij draagt. Niet voor niets dragen verkopers, consultants en andere hoog geplaatste zakenlieden altijd pakken, liefst van een duur merk. Dat geeft status en wekt de indruk van succes. Vrouwen schatten de geschiktheid van de man in op basis van zijn status.
Een mooi voorbeeld was deze week toen in één week tijd Bram Moscowitz van zijn voetstuk viel. Hij werd geroyeerd door de orde van advocaten, een zeer zware sanctie. Hij is uit zijn ambt gezet. De avond voor zijn royement werd hij gedumpt door zijn vriendin Eva Jinek, die kort daarvoor nota bene had gezegd dolgraag een kind van Bram te willen. De liefde was dus blijkbaar in hoog tempo bekoeld. Nu was de status van Bram al langer aan het afbrokkelen. Hij had al berispingen van het tuchtcollege aan zijn broek gehad, en reeg de laatste tijd wat schandaaltjes aaneen terwijl succes uitbleef. Als je het haar vraagt zal zij het ongetwijfeld ontkennen, maar op mij komt het over alsof Eva het zinkende schip heeft verlaten. De status van Bram brokkelde in hoog tempo af, en dus zag zij geen reden meer om nog bij hem te blijven. Zeg nu nog maar eens dat vrouwen niet op status af gaan.
Nou, hoor ik veel vrouwen al roepen, ik geef niets om status. Mijn ideale man moet vooral lief, empathisch en zorgzaam zijn, dat vind ik veel belangrijker. En hij moet kunnen strijken.
Maar als ik op Twitter en Internetfora zoek naar wat vrouwen vinden van hun ideale man, valt me iets op. Op Twitter vind ik bijvoorbeeld regelmatig tweets van jonge bakvissen in de trant van: Als ik een man krijg moet hij ten minste 1,80 m lang zijn, want ik wil wel hakken kunnen dragen!
Dit vind ik opvallend om twee redenen:
1. Meisjes/vrouwen vinden het kennelijk belangrijk om hakken te dragen
2. Zelfs met hakken aan moet de man groter zijn dan de vrouw.
UIt het tweede punt blijkt m.i. glashelder dat vrouwen nog altijd status zoeken. Lengte is namelijk een statusgevend element bij een man. Een man die kleiner is dan zijn vrouw boet aan status in, ten gunste van zijn vrouw. Maar vrouwen vinden het over het algemeen helemaal niet leuk als ze groter zijn dan hun man. Carla Bruni, de echtgenote van Nikolas Sarkozy, draagt bijvoorbeeld nooit hakken als zij samen met haar man is. Van Sarkozy zelf is bekend dat hij schoenen met een onzichtbaar verhoogde hak draagt. Lengte = status.
Dat vrouwen tegenwoordig meer belang hechten aan zorgzaamheid en empathie dan aan status, is overigens een gevolg van de vrouwenemancipatie. Omdat vrouwen tegenwoordig steeds beter voor zichzelf kunnen zorgen, wordt de man steeds meer overbodig. Mannen zijn alleen nog nodig om het kind te verwekken, daarna kan de moderne vrouw het eigenlijk wel alleen af. Tenminste... als zij een beroep kan doen op creche, buitenschoolse opvang, werkster, en oma. Want die zelfredzaamheid gaat ten koste van de traditionele vrouwentaken. Vrouwen zeggen ook vaak dat ze mannenemancipatie ook willen bevorderen. Maar als je goed leest gaat dat dan alleen maar over zorgtaken die de man van de vrouw moet overnemen. Inderdaad, hij moet kunnen strijken en de kinderen naar school brengen. Verder moet deeltijdwerken voor mannen gestimuleerd worden. Logisch, want dan kan de man zorgtaken van de vrouw overnemen. Vrouwen zijn op dit punt dus nogal opportunistisch. Op een geëmancipeerde man die een rokje met hoge hakken draagt, zitten de meeste vrouwen niet te wachten. Dat voegt immers voor henzelf niets toe, terwijl ze er wel last van kunnen hebben. Verder vallen veel vrouwen niet op vrouwelijke mannen. Er zijn er ook die er wel op vallen, maar dat terzijde. Kortom: Emancipatie voor de mannen is prima, maar alleen zolang het in het straatje van de geëmancipeerde vrouwen te pas komt.
Dat is wat ik de dienstbaarheid van de man ben gaan noemen. De meerwaarde van een man in een relatie met vrouw zit hem in zijn dienstbaarheid. In vroeger tijden moest een man een goede jager zijn, in de moderne tijd moet hij een goede baan hebben. Tegenwoordig is dat laatste minder belangrijk, maar worden meer belangen gehecht aan het overnemen van zorgtaken. De rode draad is dus dat mannen in alle gevallen dienstbaar moeten zijn aan hun vrouw. Het is dus niet de status waar vrouwen op selecteren, maar de dienstbaarheid. Status is voor de vrouwen alleen maar een instrument dat ze gebruiken om die dienstbaarheid in te schatten. Gevoeligheid, attentie en zorgzaamheid zijn zodoende de nieuwe statusgevende elementen van de man.
Het draait dus allemaal om status. Of in elk geval draaide het daar tot voor kort nog om. Dit betekent dat mannen meer status hebben dan vrouwen. Dat kan niet anders, dat is een basisvoorwaarde voor de selectie. Emancipatie van vrouwen zet dit principe onder druk, maar dat is voer voor een latere bespiegeling.
Terug naar de stelling. Waar komt dat taboe nu precies vandaan en is het inderdaad aan het verdwijnen?
De eerste vraag heb ik eigenlijk al beantwoord. Het statusverschil tussen mannen en vrouwen is de oorzaak van het taboe dat rust op travestie. Het werkt als volgt: Een vrouw die mannelijk gedrag vertoont, stijgt in status. Zij wordt daardoor als het ware een beetje mannelijk, en we hebben net vastgesteld dat mannen meer status hebben. Het omgekeerde is ook waar: Een man die vrouwelijk gedrag vertoont, daalt in status. En niet zo'n beetje ook. Een broek is voor een vrouw als het ware een upgrade, een rok voor een man een flinke downgrade. Vrouwen stijgen een beetje in status door het dragen van mannelijke kleding. Mannen die vrouwelijke kleding dragen, die kelderen echter in status. Zelfs een prostituee heeft voor sommige mensen nog meer status dan een travestiet. Die prostituee is ten minste nog een echte vrouw...
Goed, dat verklaart dus waarom er een taboe rust op travestie, en het verklaart ook waarom het taboe alleen op mannen van toepassing is. Maar is dat taboe nu aan het verdwijnen, zoals Mik stelde?
Door de emancipatie stijg de status van vrouwen. Het verschil in status tussen mannen en vrouwen wordt dus kleiner. In theorie zou het taboe daarmee dus ook moeten afnemen. Maar die denkbeelden zitten al eeuwenlang muurvast on onze hoofden, die krijg je er niet zomaar even uit. Dat blijkt wel uit de tweets van die bakvissen, die roepen dat mannen ten alle tijde groter moeten zijn dan de vrouwen zelf. Ook mijn eigen vrouw huldigt dat standpunt. Aan de andere kant zag ik laatst ook een vrouw die op hoge hakken naast haar man liep, en daarmee een halve kop groter was. Ook op televisie heb ik al diverse vrouwelijke presentatrices gezien die op hakken boven hun mannelijke medepresentatoren of kandidaten uit staken. Er is dus wel iets aan het veranderen.
De emancipatie verkleint het statusverschil, maar versmalt ook de basis voor mannelijkheid, zoals ik al in de vorige bespiegeling constateerde. Tegelijk zie je dat veel vrouwen nog steeds dat statusverschil in stand willen houden. Toen ik mijn eigen vrouw eens vroeg waarom ze zo'n probleem had met mijn travestie, antwoordde ze letterlijk: Tja, ik wil toch tegen een man op kunnen kijken. I rest my case.
Vrouwen hinken dus op twee benen. Aan de ene kant willen ze, vanuit oogpunt van emancipatie, het statusverschil opheffen. Aan de andere kant willen ze, vanuit relatie-oogpunt, dat statusverschil in stand houden. Mannen willen dat trouwens ook. Dat wringt dus ergens. Dat is waarom ik er een hard hoofd in heb dat het taboe op korte termijn verdwijnt. Ik vraag me zelfs af of het überhaupt wel ooit zal verdwijnen.
En dan is er nog iets. Vrouwen vallen op mannen. Vrouwen hebben een stereotiepe beeld in hun hoofd van hoe een man eruit zou moeten zien. Een man met een vrouwelijk voorkomen voldoet niet aan dat beeld. Een man met een jurk en hoge hakken is dus niet waar een vrouw op valt, tenzij ze lesbisch is. Lesbiennes schijnen travestieten wel leuk te vinden. Maar voor het gros van de vrouwen is een man met een vrouwelijk voorkomen dus geen serieuze relatiekandidaat, nog los van de status die dat uiterlijk met zich mee brengt. Het gaat hier puur om sexuele aantrekkingskracht. Ik moet nog zien dat daar op korte termijn verandering in komt.
Maar die transsexuele modellen dan? Die hebben toch succes? Die laten toch zien dat de acceptatie van transgenders verbetert? Zeker. Als ik zelf verkleed over straat ga krijg ik ook regelmatig positieve reacties op mijn uiterlijk, al is dat sterk afhankelijk van hoe ik er precies uit zie. Als ik niet het juiste uiterlijk heb, krijg ik meestal weinig tot geen reactie. Negatieve reacties krijg ik maar zelden. Ook ik merk een verbetering ten opzichte van 20 jaar geleden, toen was ik veel meer een bezienswaardigheid dan tegenwoordig. Maar bedenk wel: Dat zijn allemaal mensen die ik verder niet ken en die mij niet kennen. Het ligt beduidend anders voor mensen in je onmiddellijke omgeving.
Alles overziende denk ik dat er twee dingen aan de hand zijn:
1. Maatschappelijke acceptatie van transgenders in het algemeen is aan het verbeteren.
2. Travestie in directe relaties is nog onverminderd een probleem
Het taboe is de resultante van beiden, en dus zal het taboe wel afnemen. Ik denk echter dat de tweede issue belangrijker is dan de eerste, dus de snelheid waarmee het taboe afneemt, ligt laag.
Daarnaast vraag ik mij af of het tweede punt wel oplosbaar is. De maatschappelijke houding ten aanzien van het statusverschil is ambivalent, en de mannelijke rol staat onder druk.
We hebben simpelweg teveel last van ingesleten denkbeelden die zich niet zo gemakkelijk laten omprogrammeren. Vanuit het tweede punt bezien zal er dus altijd wel een taboe blijven, denk ik.
