Debat Op 2

http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1305568

Afgelopen zaterdag was er een uitzending van Debat Op 2 gewijd aan de acceptatie van transgenders. Ik heb het programma terug gekeken met Uitzending Gemist omdat ik de uitzending... eh, gemist had. Wat is de moderne techniek toch handig!

Wat vond ik ervan? Nou, er viel wel het één en ander op het programma aan te merken. Het ouderpaar van het transsexuele kind is overduidelijk verstandelijk beperkt en is een sterk staaltje van slechte screening. Zij kregen veel te veel de mogelijkheid om hun stempel op het programma te drukken met hun harde, ongenuanceerde en niet van enige empathie en intelligentie getuigende reacties. De psychiater A Campo is ook van bedenkelijk allooi. Deze man blijkt nogal omstreden. Verder werden mensen die iets zinnigs te melden hadden regelmatig onderbroken waardoor hun standpunt onderbelicht bleef of uit het verband werd gerukt. Hier is absoluut iets mis gegaan. Maar over het algemeen vond ik het desondanks geen slecht programma. Er is aandacht voor de transgender, dat is al heel wat. Volgens mij zijn er veel dingen aan bod gekomen en zijn er veel verschillende standpunten belicht. Al met al is dat wel wat je van een discussieprogramma kan verwachten. Dat mensen soms afgekapt worden is jammer maar onvermijdelijk gezien de beperkte tijd. Het voldeed dus wel aan de verwachtingen die ik als kijker ervan had, ondanks de kritiekpunten die ik vermeldde.

Er blijkt onder de transgenders echter een storm van verontwaariging te zijn opgestoken over het programma, en het programma wordt echt afgebrand door de transgendergemeenschap.
Alice Verheij heeft het voortouw genomen en haar klachten neergepend in een open brief aan de programmamakers: http://aliceverheij.wordpress.com/2012/11/18/open-brief-aan-de-kro-en-ncrv/
In de brief brandt Alice het programma volledig af en noemt zij het programma een mislukking en schadelijk voor transgenders. Er deugt werkelijk helemaal niets van volgens Alice. Zij wordt bijgevallen door een reeks reacties van andere transgenders die allemaal hun afkeuring uitspreken over het programma. De felheid van de reacties uit de transgenderwereld hebben mij verbaasd, temeer omdat er in de uitzending op het optreden van de transgenders zelf ook nog wel wat aan te merken viel.

Laat ik beginnen te melden dat ik zelf transgender ben en dus belanghebbende. Ik heb me echter behoorlijk geërgerd aan de opstelling van een aantal t's die de zaak m.i. geen goed doen.
In het programma reageerde Carolien van de Lagemaat - transvrouw en voorzitter van Transgendernetwerk Nederland - behoorlijk aggressief op de term 'ombouwen', die door de 'werkgever' in de mond werd genomen. Dit terwijl de man zich daar al van te voren voor verontschuldigde. Ik citeer: "... nu jij - sorry voor de woordkeus - omgebouwd bent, ...". de vraag die de werkgever Erik wilde stellen aan genderjongen Erik werd vervolgens volkomen ondergesneeuwd door de verbetenheid waarmee Carolien als door een wesp gestoken op de term 'ombouwen' reageerde.

"Ik ben niet gebouwd, en ik word ook niet OMgebouwd! Ik ben een MENS!" beet ze de man en de kijkers toe. Over dit soort overgevoelige lange tenen kan ik mij mateloos opwinden. Het doet de zaak namelijk geen goed; het levert alleen maar negatieve beeldvorming rond transgenders op.
Die beeldvorming, waarvan Alice vindt dat die door het programma is geschaad. Naar mijn idee werkt de gepikeerde reactie van Carolien echter schadelijker uit voor de beeldvorming dan het programma zelf.

Met alle respect, ik weet dit gevoelig ligt, maar het is nu eenmaal de term die iedereen - met name
buitenstaanders - gebruiken, en iedereen weet precies wat ermee bedoeld wordt. Alle andere termen zijn eufemismen. En als je eufemismen maar lang genoeg blijft gebruiken, worden het op den duur ook weer beladen termen waarvoor weer nieuwe eufemismen worden gezocht. Dat is dus zinloos. Ik ben een voorstander van duidelijk taalgebruik, en benoem het dus zoals het is. Ruzie maken over terminologie is niet effectief.

Curieus is dat we in de dagelijkse spreektaal voortdurend spreken over bouw: We spreken wel van onze lichaamsbouw, we zijn stevig of juist rank gebouwd, etc. Maar op het moment dat dan de term 'ombouwen' gebezigd wordt, dan zijn we ineens niet meer gebouwd. Hm. Ik denk dat het meer te maken heeft met de negatieve connotatie die er heerst rondom deze term. Het is dezelfde reden waarom travestieten liever zeggen dat ze crossdresser of deeltijdvrouw zijn. Die termen klinken beter en zijn vooralsnog minder beladen. Ook over de juiste aanspreking met man, vrouw, hij, zij etc. wordt vaak een enorm probleem gemaakt. Dat is zonde, het leidt de aandacht alleen maar af van waar het werkelijk om gaat. Ook dat was een belangrijk punt van kritiek dat vanuit de transgendergemeenschap op het programma wordt geuit.

Maar hoe wil je dat mensen weten hoe ze je moeten aanspreken? Veel transvrouwen blijven een wat mannelijke uitstraling houden, sommigen zien er ronduit uit als een man in vrouwenkleren. Niet dat daar iets mis mee is, overigens. Er zijn ook natuurlijke vrouwen die er mannelijk uitzien. Aan de andere kant heb je ook mannen die van nature een vrouwelijk uiterlijk hebben. Sommige volbloed mannen zien er nog vrouwelijker uit dan sommige transvrouwen of zelfs natuurlijke vrouwen. Verder hebben transvrouwen natuurlijk last van hun mannelijke stem en slagen er niet altijd in om die echt vrouwelijk te laten klinken. Hoe moet je als buitenstaander nou weten hoe je zo'n persoon moet aanspreken als je het aan de buitenkant niet duidelijk kunt zien? Is het nou echt zo'n probleem dat daar fouten mee gemaakt worden? Door daar een enorm punt van te maken werk je zelf mee aan een negatieve beeldvorming.

Kijk, ik ga als man in rok de straat op. Soms word ik aangesproken met: Mijnheer, - oh sorry - mevrouw! Maar het omgekeerde komt ook voor. Mevrouw! - Oh sorry - mijnheer. Ik maak er geen probleem van en reageer op beiden. Ik ben in feite ook geen van beiden - of allebei een beetje. Ik ben transgender. Het zou fijn zijn als alle transgenders er zo ontspannen mee om zouden kunnen gaan. Dat zou de beeldvorming absoluut ten goede komen.

Op een bepaald moment deed de werkgever een controversiële stelling dat hij een transgender afwees om zijn/haar uiterlijk, waarop die vervolgens opnieuw door Carolien werd afgebrand omdat hij volgens haar discrimineerde. Dit terwijl de man volgens mij absoluut een punt had. Zijn punt was: transgenders moeten aan dezelfde representativiteitseis voldoen als ieder ander. Voldoet een transgender daaraan, dan is er in beginsel geen beletsel om die persoon aan te nemen. Helaas werd zijn motivatie door Arie afgekapt en werd de man door Carolien in de pan gehakt. Dat Arie de man niet de gelegenheid gaf om zijn standpunt uiteen te zetten is jammer.

De reactie van Carolien op deze en de eerder  genoemde voorvallen maakt echter op stuitende wijze duidelijk wat het probleem van de meeste transgenders is, namelijk drammerigheid. Ik ben nu eenmaal zo, en je hebt me maar te nemen zoals ik ben. Dat ik eruit zie als een vogelverschrikker met vrouwenkleren aan, doet niet ter zake. Sorry, maar dat is dus niet realistisch. Een representativiteitseis is niets geks. Een man in vrouwenkleren met een baard die er niet uit ziet, kan wel degelijk een negatieve invloed hebben op het bedrijf als zhij met klanten in contact komt, daar moet je de ogen niet voor sluiten. Vooral omdat de acceptatie vanuit de maatschappij op dit moment nu eenmaal nog veel te wensen over laat. Overigens slaat dit niet op de in de studio aanwezige transgenders. Die zagen er over het algemeen wel goed uit, alhoewel een aantal van hen wel als transgender herkenbaar is. Maar dat is niet erg. Je hoeft er niet naadloos als vrouw uit te zien. Waar het om gaat is dat je er goed uit ziet. Uit eigen ervaring kan ik melden dat het een heel verschil maakt hoe je eruit ziet. Mensen reageren veel beter op een mooi plaatje dan op een lelijk plaatje, helemaal als dat lelijke plaatje bestaat uit een bonkige kerel met baard in vrouwenkleren, en dan ook nog eens de verkeerde kleren. Als die manvrouw zijn baard afscheert en een styliste om kledingadvies vraagt ligt de zaak vermoedelijk al heel anders. Een aangepast uiterlijk scheelt enorm in hoe mensen op je reageren. Verder zijn transgenders snel op hun teentjes getrapt als men ze niet op de juiste manier aanspreekt of de juiste terminologie bezigt. Hoe wil je in godsnaam serieus genomen worden als je zo blijft drammen?

Mijn conclusie is dat transgenders altijd heel erg vanuit de "ik" positie redeneren, zonder zich af te vragen of de eisen die ze stellen nu eigenlijk wel realistisch zijn. Geruzie over de manier van aanspreken of terminologie is zinloos en dient geen enkel doel.
Sterker nog: Wat is het beeld dat bij de gemiddelde kijker blijft hangen? Ik denk dat ik het wel weet. "Wat een stelletje zeikerds zijn die transgenders." En: "Het is toch ook ombouwen wat ze doen?" Ik kwam zojuist nog ergens een reactie met precies deze strekking tegen.

Kortom: transgenders zijn overgevoelig voor verkeerde omgangsvormen en reageren daar heel heftig op. Ze hebben de neiging om in de slachtofferrol te gaan zitten en vervolgens te roepen: De wereld is tegen ons! Ik denk dat dit soort negatieviteit de zaak meer schaadt dan de hele uitzending bij elkaar. Let wel: ik zeg niet dat we ons niet moeten roeren, want dat moet absoluut. De barricaden moeten we op. Maar ik zeg wel dat we realistisch moeten blijven, geen onredelijke eisen moeten stellen, en ons niet moeten verliezen in gekissebis over onbelangrijke zaken. Daarmee vestigen we een verkeerd beeld van de transgender, en dat is veel schadelijker.

Verder vond ik niet dat de uitzending slecht was. De nare nasmaak die de transgendergemeenschap eraan heeft overgehouden, deel ik in elk geval niet. Goed, er was zeker wat op de uitzending af te dingen, maar in grote lijnen vond ik wel dat alles aan bod gekomen is. Dat het niet helemaal is gegaan zoals de transgenders hadden verwacht of gehoopt begrijp ik, maar dan zeg ik opnieuw dat je je moet afvragen in hoeverre de verwachtingen realistisch waren.
Het is tenslotte een discussieprogramma, en het duurt maar drie kwartier. Daarin komen dus verschillende meningen over uiteenlopende onderwerpen aan bod, en de tijd is beperkt. Al met al viel het mij niet tegen, hoewel de screening beter had gekund en Arie de mensen te snel afkapte. Het valt me op dat de reacties op de uitzending vooral in de transgenderwereld heel slecht zijn. In het niet-transgender deel van Nederland viel het een stuk beter, heb ik de indruk.

Overigens moet ik daarbij aantekenen dat ik het bekijk als kijker, niet als deelnemer. Uit de brief van Alice begrijp ik dat er vanuit de redactie verkeerde verwachtingen zijn gewekt. Als dat zo is, dan heeft ze daar wel een punt. Maar op mij als kijker kwam het programma helemaal niet zo slecht over, en de claim dat de uitzending de positie van transgenders heeft geschaad deel ik dan ook niet.

Een zwaar defensieve en overgevoelige houding, zoals in het programma tentoon gespreid, en zoals ook de reacties vanuit de transgenderwereld laten zien, werkt naar mijn idee contraproductief en doet onze zaak geen goed. In feite geldt dat ook voor de open brief van Alice. Terwijl heel Nederland het een prima uitzending vond, gaat de transgendergemeenschap op een drammerige manier verhaal halen. Dat zegt meer over de transgenders dan over de programmamakers, ben ik bang. Ik ben bang dat de manier waarop de transgendergemeenschap zich hiermee profileert de beeldvorming meer kwaad doet dan goed. Het zou fijn zijn als de transgenders niet zo snel in de verdediging zouden gaan. Als we er zelf al zo krampachtig mee omgaan, hoe kun je dan verwachten dat de rest van de bevolking dat niet doet? Welk signaal geven we af door zo lichtgeraakt te zijn? Ik ben ervan overtuigd dat een meer open en zelfbewuste houding beter is voor de acceptatie en tolerantie dan de krampachtige, verdedigende houding die we nu laten zien.

Wat ik wil zeggen is dit: Wees trots op jezelf, en draag je transgenderzijn met waardigheid. Realiseer je dat je anders bent, en maak er ook geen punt van als mensen je ook zo zien. Wees er juist trots op. Wees realistisch in je verwachtingen en pas die aan de werkelijkheid aan. Zorg dat je er goed uit ziet en accepteer dat mensen je niet altijd op de juiste manier aanspreken. Maak daar geen al te zwaarwegend punt van. Uiteindelijk bèn je ook transgender. Overspannen reacties op verkeerde aanspreking of terminologie leidt alleen maar de aandacht af van wat echt belangrijk is, namelijk acceptatie en tolerantie jegens mensen die anders zijn dan anderen.

Acceptatie draait naar mijn idee om het niet afwijzen van transgenders, en het kweken van meer begrip en tolerantie. Maar hoe kunnen we van de buitenwereld begrip en tolerantie verlangen als we zelf zo snel op onze teentjes getrapt zijn en blijven drammen om ons gelijk te halen?

Practise what you preach, zou ik zeggen.

Update: De programmamakers hebben op de ontstane commotie gereageerd. Hieronder de link naar de reactie:
http://debatop2.dossierjournalistiek.nl/seizoenen/2/afleveringen/17-11-2012/reactie