Het begrip 'Transgender'.

Het is weer zover: Op Twitter kwam ik een discussie tegen waarbij het begrip 'transgender' nadrukkelijk werd gebruikt in relatie tot transsexualiteit, en waarbij opnieuw travestieten als een andere groep werden gezien, niet behorend tot de groep transgenders. In mijn beleving is dat niet juist; beiden behoren tot de groep transgenders.

Toen ik de twitteraars erop wees dat het begrip 'transgender' een containerbegrip is waar zowel travestieten als transsexuelen in vallen, kreeg ik een trans over me heen. Uit privacy-overwegingen noem ik geen namen, het is niet mijn bedoeling iemand zwart te maken en ik respecteer een ieder. Ik noem haar dan ook maar even T1.

Uit de bijdragen van T1 bleek dat ze me maar een eenvoudige travestiet vond (mijn interpretatie) en dat ik niet te vergelijken was met haar. Travestieten verkleden zich maar voor een paar uurtjes, en gaan dan weer terug. Zij is altijd als vrouw, en dat is toch heel anders. Op zichzelf klopt dat. Volgens haar doen travestieten het ook alleen maar voor de lol. Dat klopt dus niet. In de basis hebben travestieten dezelfde motivatie als transen, maar daarover straks meer. In elk was het hartgrondig met me oneens over de definitie van de term 'transgender' omdat zij vond dat travestieten toch echt ander volk zijn. Enfin, we werden het niet eens en ik ben maar gestopt met reageren.

Ik was het hele voorval eigenlijk alweer vergeten toen ik een vermelding tegen kwam van een andere transgender (als ik het goed begrijp een trans), die op de discussie had gereageerd en het in eerste instantie voor me op nam. Laat ik die dan maar T2 noemen. Ik reageerde erop, maar in de kortst mogelijke tijd ontspoorde de discussie weer, ditmaal in een iets andere richting. Zij vond dat ik de slachtofferrol koos omdat ik jaloers zou zijn op de aandacht die transen momenteel in de media krijgen. Op het moment loopt er het programma "Hij is een zij" waarin Arie Boomsma jonge transgenders volgt. In dit programma, en ook op de bijbehorende website wordt wederom het transgenderbegrip weer uitsluitend in verband gebracht met transsexualiteit, en in de uitleg op de website van het programma (hier) wordt zelfs expliciet gesteld dat transgenders niet verward moeten worden met travestieten, wat dat is een andere groep.  Hé?? Ja, het staat er echt. In de beschrijving van het begrip 'travestie' wordt travestie expliciet in verband gebracht met sexuele opwinding, dus travestieten worden ook nog eens afgeschilderd als sexuele perverten.

Nu weten we al uit het onderzoek van Vennix dat travestie twee belangrijke motivaties kent, namelijk sexuele opwinding, en de prettig-anders-als-vrouw-factor (PAV). Verder weten we door Vennix dat er geen duidelijk onderscheid te maken valt tussen travestie en transsexualiteit. Vennix dacht ook dat er twee groepen waren, maar hij wat vond is in feite een glijdende schaal. In de praktijk heb ik ook al verschillende mensen in sneltreinvaart zien doorgroeien van travestie naar transsexualiteit. Dat travestieten een andere groep is dan de transen geloof ik dus niet zo. Wel dat transen verder zijn in hun ontwikkeling dan travestieten. Verder wordt er door zowel travestieten en transen vaak nadrukkelijk gezegd dat het allemaal niets met sexualiteit te maken heeft, maar ook dat is niet waar. Uit onderzoek weten we inmiddels dat de verhouding hetero/bi/asexueel onder de transgenders behoorlijk afwijkt van het normale. Het aantal bi's en het aantal asexuelen ligt beduidend hoger dan normaal, wat ten koste gaat van het aantal hetero's, dat dan ook een stuk lager ligt dan normaal. Ook weten we dat T's gewoonlijk een heterosexuele voorkeur hebben. Na hun transitie verandert die voorkeur meestal niet en zijn ze dus lesbisch of homo. Ik heb er geen gegevens over, maar ik heb het sterke vermoeden dat de meeste transvrouwen lesbisch zijn. De lesbische transvrouwen zijn dus zwaar oververtegenwoordigd.
De sexualiteit van T's is dus wel degelijk beduidend anders dan die van niet-t's, en de stelling dat sexualiteit er niets mee te maken heeft, klopt dus niet. Ik maak dus bezwaar tegen de begripsomschrijvingen op de website van  "Hij is een zij", maar dat was niet het punt van deze blog. Ik dwaal af.

T2 en ik werden het dus ook niet eens en dus stopte ook daar de discussie. Waarom reageren die transen toch steeds zo prikkelbaar op dit thema? Bij mijn weten val ik ze niet aan, ik herinner ze er alleen maar aan dat er nog een (hele grote) groep is die vergeten dreigt te worden.
Ergens begrijp ik het wel: Die transen zijn uit de kast en hebben zich daar doorgaans veel ellende mee op de hals gehaald. Sommigen realiseren zich dat van te voren, maar de meesten onderschatten de hoeveelheid ellende waar ze na hun coming-out mee te maken krijgen, is mijn inschatting.
T2 benoemde dat zelfs nog door te stellen dat ze, als ze het over mocht doen, zich er beter op zou voorbereiden. Uit onderzoek blijkt ook dat de mortaliteit onder T's uit de kast schrikbarend hoog is, dus die ellende is echt geen kattepis. Reden voor mij om daar ver vandaan te blijven.
Maargoed, ik dwaal weer af. Alle aandacht die de transen momenteel krijgen, en de ermee gepaard gaande begripsvorming, zijn dus vooral hun eigen verdienste en niet die van de travestieten. Daarom snap ik die houding ergens wel: laat die travo's hun eigen boontjes maar doppen.

Maar die houding is dus gebaseerd op de stellingname dat travestieten een fundamenteel andere groep zijn dan de transsexuelen. Zoals ik hierboven al heb uitgelegd zijn die groepen echter niet gescheiden, maar is het in feite één en dezelfde groep. Persoonlijk zie ik transsexualiteit als een doorontwikkelde vorm van travestie. Uit de blogs van Mik van Es (mikstravestienotities.blogspot.com) en de vele discussies die ik inmiddels met hem heb gevoerd, is het mij duidelijk geworden dat travestie eigenlijk niets anders is dan een vorm van verslaving. Zoals er hele volksstammen verslaafd zijn aan rookwaren, alcohol, gokken of drugs, zo kun je ook verslaafd raken aan je eigen vrouwelijke zelfbeeld. Uit het onderzoek van Vennix weten we bijvoorbeeld dat travestieten altijd vaker willen verkleden dan ze al doen, ongeacht hoe vaak ze dat al doen. Het smaakt altijd naar meer, om Mik's woorden te gebruiken. Een transitie naar vrouw is zo beschouwd dan eigenlijk een soort van heilige graal. Zelf heb ik al diverse T's zien doorgroeien. Daarbij waren ook T's die in het begin nog verklaarden geen T te zijn, maar gewoon meer keuze in de garderobe wilden hebben. Het freestyle dressing argument dus. Nu die T's intussen in transitie zijn, is dat dus achteraf bezien gewoon een rationalisatie geweest.

Begrijp me niet verkeerd; ik heb niets tegen travestieten (ik ben er zelf één) of tegen transsexuelen. Ik ben voorstander van vergaande emancipatie van beide groepen, en wil daar op beperkte schaal ook wel voor ijveren. Waar ik wel iets tegen heb is de mist die er wordt opgetrokken als het gaat om de motivaties. T2 verklaarde zelfs dat er geen betrouwbare onderzoeken zijn, en dat alles dat we weten dus in feite giswerk is. Dat argument heb ik al vaker door transgenders (T's en T's!) horen gebruiken. Als je de conclusies uit onderzoek niet wilt horen, zeg je gewoon dat het onderzoek niet deugt. De werkelijke reden is vermoedelijk dat ze de conclusies te confronterend vinden en denken dat het hun emancipatie geen goed zal doen. Nu kon dat laatste wel eens waar wezen, maar dat is niet het punt. Het feit blijft dat we op objectieve gronden dus wel kunnen stellen dat we tot dezelfde groep behoren. We verschillen alleen in hoe ver we zijn in onze ontwikkeling. Maar een klein deel van alle T's ontwikkelt zich uiteindelijk tot transsexueel. Het aantal T's dat uiteindelijk in transitie gaat is ongeveer 1%. De onderzoeken waar dat op gebaseerd is zijn alweer een aantal jaren oud en ik heb de indruk dat het aantal stijgende is. Uit het onderzoek vam Vennix weten we dat er veel meer T's rondlopen met de wens tot lichamelijke aanpassingen, maar dat uiteindelijk maar weinigen echt die stap wagen.

We behoren dus tot dezelfde groep en kampen met (deels) dezelfde behoeften en problemen. De populatie transen wordt zelfs gevoed vanuit de populatie travestieten. Vanuit die invalshoek vind ik het dus jammer dat de transen het potentieel wat ze hebben op PR-gebied, niet willen aanwenden om ook begrip te vragen voor die grote groep T's die nog in de kast zitten en er niet uit durven.

Er viel me nog iets anders op in de discussie met T2. Of eigenlijk daarna, toen ik haar profiel ging checken. Ik ben altijd benieuwd met wie ik nu eigenlijk zit te praten, en dus Google ik zo iemand dan even om erachter te komen wat voor iemand het is. Nu moet je altijd maar afwachten wat voor gegvens je dan vindt, en dan nog geeft dat natuurlijk een verre van compleet beeld, maar in dit specifieke geval vond ik toch iets interessants.
Uit het LinkedIn profiel (alleen het gedeelte dat ik via Google te zien kreeg) bleek dat T2 hoogopgeleid is of ten minste op een aantal hogescholen heeft gezeten. Verder viel uit het profiel op te maken dat ze momenteel geen betaalde betrekking heeft. Onder het kopje 'Huidig' staat een lange lijst met parttime functies, die voor het merendeel vrijwillgerswerk lijken te zijn. Misschien dat er hier en daar wel iets betaalds tussen zit, maar het lijkt een verzameling vrijwilligersfuncties. Normaliter staat er in zo'n profiel één duidelijke functieomschrijving, maar hier staan termen als: activist, sympathisant, admirer e.d.. Dat lijken me geen betaalde functies. Onder het kopje 'Vorig' staan wel betaalde functies, maar daar vallen met name een paar laag betaalde functies op. De reden waarom ik dit noem? T2 gaf tijdens de Twitter conversatie ook nog aan dat ze veel ellende had doorgemaakt. Uit onderzoek blijkt dat transgenders vaak te maken krijgen met alerlei vormen van ellende, waaronder discriminatie, geweld/mishandeling, verlies van relaties, verlies van baan, etc. Zowel de bewuste tweet van T2 als ook de gegevens die ik op haar profiel vond, wijzen in die richting en lijken het gelijk van het onderzoek op dit punt dus te bevestigen. De bewering van T2 dat onderzoeken onbetrouwbaar zijn wordt hiermee dus niet gestaafd, maar eerder ontkracht. Haar eigen situatie is een schoolvoorbeeld van wat er uit de verschillende onderzoeken naar voren komt. Dat bevestigt voor mij dus maar weer dat die onderzoeken best wel aardig kloppen.

Waarom maak ik me hier eigenlijk druk om?

Uit de conversatie met T2 kon ik opmaken dat ze een bepaald motief veronderstelde voor mijn uitlatingen op Twitter. Ik had een bepaald belang bij mijn vorm van activisme, althans; dat veronderstelt zij. Dat maakte ik o.a. op uit haar beschudiging dat ik jaloers zou zijn op de aandacht die transen krijgen en travestieten niet. Nu maak ik me er wel druk om, maar jaloers? Nee. Waarom ik me er dan wel druk over maak? Ik zal trachten dat uit te leggen.

Kijk, uit de onderzoeken blijkt dus dat je door een coming out c.q. transitie op de lange termijn niet gelukkig wordt, om het maar voorzichtig te zeggen. In de praktijk zie ik daar ook voorbeelden van, dus op dat punt twijfel ik niet aan de onderzoeken. Verder is mij uit de blogs en discussies met Mik duidelijk geworden dat je travestie kunt zien als een vorm van verslaving. En zoals met alle verslavingen hebben die de neiging om uit de hand te lopen. Veel mensen roken, maar bij een beperkt deel loopt dat uit de hand en roken ze meer dan een pakje per dag. Er zijn ook veel mensen die wel een biertje, borreltje of een wijntje lusten, maar ook daar is een beperkte groep waarbij het volledig uit de hand loopt. In feite geldt dat voor alle verslavingen. Travestie vertoont, voor zover ik het kan overzien, ook allerlei kenmerken die bij een verslaving horen. Dat die in sommige gevallen ook uit de hand loopt, zien we aan het aantal aanmeldingen bij het genderteam van de VU.
Voor mezelf heb ik besloten dat ik dat pad niet op wil en dus heb ik me gericht op het beteugelen van die verslaving. Tot op heden lijkt dat aardig te lukken. Of ik er ooit helemaal los van kom weet ik niet, maar ik heb het volgens mij wel aardig in de hand. Als ik dat zo kan houden, betekent dat vermoedelijk dat er mij een heleboel ellende bespaard blijft. Nu kan ik natuurlijk denken: fijn, bedankt en zoek het verder allemaal zelf maar uit. Maar dat is niet mijn stijl. Ergens heb ik ook nog wel iets van idealisme, en ik heb er ook een theorie bij.

Allereerst zou het fijn zijn als we ooit nog eens in een samenleving zouden komen waarin iedereen zich kan presenteren zoals hij of zij wil, ongeacht of het uiterlijk nu mannelijk of vrouwelijk is. In de praktijk heerst er echter een sterke binding tussen bepaalde kledingstukken en het geslacht dat geacht wordt om die wel, of vooral niet te dragen. Datzelfde geldt in feite ook voor het hele rolpatroon. Het gevolg daarvan is dat het verleidelijk is om aan de andere kant te kijken. Het gras is immers altijd groener aan de andere kant. Dat is ook een beetje het 'verboden vrucht' effect. Als je overal van mag eten, behalve van die ene vrucht, dan wordt die ene vrucht zo onuitstaanbaar aantrekkelijk, dat je uiteindelijk toch voor de bijl gaat. En als die vrucht dan ook nog eens goed smaakt, wil je er steeds meer van eten. Ik schrijf het wat simplistisch op, maar toch is dat volgens mij de route waarlangs travestie/transsexualiteit zich ontwikkelt. Het verboden vrucht effect is vaak de trigger, maar fungeert ook als kathalysator die er uiteindelijk voor zorgt dat T's zich ook lichamelijk willen laten aanpassen.

Het gegeven dat die vrucht verboden is (het taboe op travestie) zit muurvast verankerd in de samenleving, en daarmee ook in de hoofden van de T's zelf. Ook voor henzelf is het een tegenstrijdig idee dat een man zich als vrouw presenteert. In de loop van de tijd groeit bij veel T's dan ook het gevoel dat ze eigenlijk vrouw zijn (bij M-V's) en uiteindelijk dat het lichaam dan ook maar aangepast moet worden aan de maatschappelijke rol. Ik heb dat Valentijn de Hing ook horen zeggen in een uitzending van het programma '24 uur met...'.
Het exacte citaat weet ik zo even niet, maar het kwam erop neer dat de transitie voor haarzelf eigenlijk geen meerwaarde had en dat het eigenlijk een knieval was naar de maatschappij omdat ze ook wel eens in een bikini op het strand wilde liggen zonder dat iedereen naar haar kijkt.
Nu ik dit zit te schrijven, heb ik de uitzending gemist maar even opgezocht (http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1251048), en het citaat komt nu ook voorbij:

"Ik heb die operatie heel bewust gekozen, om mij bewust te conformeren aan het maatschappelijke construct 'gender'." Uit de toelichting van Valentijn blijkt dat ze zich bewust is van hoe de maatschappij werkt, met name dat de maatschappij transgenders beter accepteert naarmate ze er meer als een echte vrouw uit zien. De maatschappij accepteert in feite immers maar twee geslachten/genders. Een vrouw met een piemel past niet in één van beiden. Zij heeft die transitie dus niet ondernomen omdat ze zich daardoor meer vrouw voelt, maar dat ze dat vooral heeft gedaan omdat dat maatschappelijk gezien beter in het plaatje past. Zij zegt daarover zelf: "Dat ik het niet eens ben met hoe de wereld werkt wil nog niet zeggen dat ik het spelletje niet kan meespelen." In feite is dit een motivatie die bij een showgirl past, maar dat even terzijde.

Op een blog van een andere trans die ik volg vond ik een soortgelijke uitspraak over een derde bobbel die niet hoort. Uit eerdere bijdragen valt op te maken dat deze T er steeds meer naartoe groeit om die bobbel inderdaad te laten weghalen. Uit één van de laatste bijdragen blijkt dat een blik in de spiegel op het naakte lichaam de doorslag geeft. Het lichaam is inmiddels zo vervrouwelijkt, die bobbel hoort daar gewoon niet meer.

Tja, dit soort uitspraken bevestigen mij in mijn opvatting dat lichamelijke aanpassingen eigenlijk helemaal niet nodig zouden moeten zijn, maar dat ze in die zin zijn 'aangepraat' door de maatschappij, die niet in de laatste plaats ook in het hoofd van de trans zelf zit.
Dat is hetgeen waar ik me tegen verzet. De T gaat uiteindelijk in transitie omdat de maatschappij dat van haar verwacht. En omdat de maatschappij dat verwacht, verwacht de T dat zelf ook. Het man/vrouw beeld zit immers ook onwrikbaar in het hoofd van de T zelf.

Als we ooit nog eens tot een situatie zouden kunnen komen waarin kleding en genderrollen echt unisex zouden zijn, valt die verboden vrucht weg. De verboden vrucht om af te wijken van je 'natuurlijke' genderrol. Je kunt daar dan ook niet vanaf wijken, omdat die genderrol dan feitelijk helemaal niet meer bestaat. Alles is dan immers unisex. En als alles gewoon kan en mag, dan is er ook geen feitelijke drijfveer meer om het geslacht aan te laten passen. Dit is natuurlijk allemaal wel echt giswerk, en vooral ook lange termijn werk. Op iets kortere termijn zou het fijn zijn als we ook voor de travestieten meer acceptatie zouden kunnen krijgen, zodat die ook uit de kast kunnen komen. Dat doel lijkt me iets bescheidener en wellicht ook wat beter realiseerbaar. En het zou tevens de opmaat kunnen zijn naar het afschaffen van genderrollen.

Waarom vinden vrouwen winkelen zo leuk?

Ik zit regelmatig ov er het internet te surfen. Soms met een gericht doel, soms ook niet en dan klik ik van de ene link door naar de andere, als mijn interesse wordt getriggerd. Nu heb ik een brede interesse over de meest uiteenlopende zaken, dus ben ik nogal vaak aan het surfen :-).
Bij toeval kwam ik daardoor het volgende artikel tegen over de vraag waarom vrouwen zo graag winkelen.

Het antwoord dat in het artikel gegeven werd, kwam er kort gezegd op neer dat vrouwen in de prehistorie verzamelaars waren en dat het hedendaagse shoppen de historische behoefte tot verzamelen bevredigt. In de steentijd jaagden de mannen op wild, de vrouwen verzamelden vruchten, eetbare planten, kruiden, en alles wat verder van nut kon zijn om te overleven. Dat verzamelen heeft nu geen nut meer, maar de drang is er nog steeds, en het winkelen bevredigt die behoefte, dat was ongeveer de verklaring.

Hm, mooi verhaal, maar ik geloof het niet zo. Ik denk dat het anders ligt.

Vrouwen winkelen graag, maar hebben ook vaak een hekel aan boodschappen doen. Is boodschappen doen ook niet een vorm van verzamelen? Als het werkelijk verzameldrift is, hoe verklaar je dan waarom vrouwen wel opgewonden kunnen worden van een paar mooie schoenen, maar niet van een pot bruine bonen? Als de evolutionaire verklaring van die ethologische behoeften klopt, zouden vrouwen juist blijer moeten worden van die pot bruine bonen. Die verschaft immers overlevingskansen, een nieuw paar schoenen niet.

De evolutie toont ook aan dat gedrag of eigenschappen die niet langer noodzakelijk zijn voor het overleven van de soort, op den duur ook weer verdwijnen. M.a.w. die verzameldrift had al lang verdwenen moeten zijn. Die evolutionaire verklaring klopt dus niet.

Ik denk de oorzaak ligt in het gedragspatroon m/v. Mannen vallen bij vrouwen vooral op schoonheid; Vrouwen die er goed uit zien en mooi gekleed zijn krijgen meer aandacht van de mannen. Vrouwen leren dat al heel vroeg, en zo leren zij dus ook dat een mooi uiterlijk ook in hun eigen belang is. Vrouwen ontwikkelen dus een positieve associatie tussen kleding en zich goed voelen. Dat verklaart waarom vrouwen zo gericht zijn op shoppen, en waarom ze zo blij kunnen worden van een mooi paar schoenen. Bij mannen is die relatie er niet, daarom hebben mannen ook geen belang bij winkelen en zien ze het vooral als tijdverlies.

Vrouwen kijken bij mannen vooral naar de status. Niet in letterlijke zin, maar met status bedoel ik dat mannen vooral betrouwbaarheid en overwicht moeten uitstralen. Een verzorgd uiterlijk en degelijk voorkomen, eventueel aangevuld met dure kleding en gadgets draagt daar dus aan bij, evenals een gespierde torso.

Mannen ontlenen hun 'handelswaarde' dus aan hun status, vrouwen aan hun uiterlijk. En tenslotte: Mannen vinden winkelen ook wel degelijk leuk, alleen gaat hun interesse naar andere dingen uit. Een man heeft een hekel aan kleding kopen, maar wil wel graag winkelen bij de Mediamarkt. En dat past dan weer heel goed in het statusgericht zijn van de man.

Kortom: een vrouw voelt zich beter van een nieuw paar schoenen; een man voelt zich beter van een nieuw gadget. Dat klopt naadloos met het klassieke man/vrouw gedragspatroon; mannen selecteren vrouwen op uiterlijk terwijl vrouwen mannen selecteren op status. Evolutionair gezien klopt het dus ook; die gerichtheid op kleding c.q. gadgets vergroot de overlevingskansen.


Maar de vraag ging over winkelen in het algemeen; niet zozeer over kleding in het bijzonder.
Het punt is dus: wat is evolutionair gezien het nut van winkelen? Ik kan slechts twee verklaringen bedenken, waarvan ik de belangrijkste hierboven al heb uitgeschreven. Het evolutionair belang van kleding shoppen is dus duidelijk. Waarom vinden we dan shoppen op de kerstmarkt zo leuk?

Ik denk dat dat niet meer is dan een spin-off; een soort prettige bijkomstigheid. Winkelen is belonend gedrag, zoals ik hierboven al heb toegelicht. Iets moois voor jezelf kopen triggert dat beloningsmechanisme, ongeacht of dat nu een paar mooie schoenen is of een nieuwe jurk of een stel kerstballen. Dat vrouwen naast kleding dus ook kerstshoppen leuk vinden, heeft dus vooral te maken met interesse. Er zijn trouwens ook wel mannen te vinden die kerstmarkten leuk vinden.

Dan zie ik nog een tweede verklaring, en dat is dat je dit soort winkelen ook vaker met twee of meer personen kunt doen. Het is dus ook een sociaal gebeuren. Naast een gerichtheid op het uiterlijk hebben vrouwen ook nog een gerichtheid op (groeps)relaties, veelal met vriendinnen. Mannen gebruiken ongeveer 7.000 woorden per dag, vrouwen 20.000. Vrouwen praten dus drie keer zoveel als mannen. Ook zijn het de vrouwen die het meest intensief met sociale media bezig zijn.
Dat komt allemaal doordat vrouwen behoefte hebben aan contacten met anderen. Dat winkelen voorziet in die behoefte. Die kerstmarkt bevordert dus ook nog eens de sociale cohesie.

Wat mij dan nog bezig houdt is de vraag wat evolutionair gezien het belang is van contacten van vrouwen met andere vrouwen.  Waarom vinden vrouwen contacten met andere vrouwen zo fijn? Daar ben ik nog niet helemaal uit. Voer voor een volgende bespiegeling wellicht.