Wat is mannelijk?

14/11/2012

Er rust een taboe op travestie. In feite rust er een taboe op alles wat transgender is.
Het taboe houdt, kort gezegd, in dat mannen zich mannelijk moeten gedragen. Bij transgenders projecteert zich dat vooral op de kleding. Mannen mogen zich niet vrouwelijk kleden. Maar het gaat verder dan kleding alleen. Ook vrouwelijk gedrag bij mannen "hoort niet". Maar wat is nu precies mannelijk? Wanneer is een kledingstuk of een bepaald gedrag mannelijk? En wanneer is het vrouwelijk?

Nu heeft iedereen wel een beeld van mannelijk gedrag, denk ik.
Denk bijv. aan de vader die zijn zoon opvoedt: Niet huilen, wees een vent! Echte mannen huilen niet. Ik weet, dit is aan erosie onderhevig, maar toch zijn er nog legio kerels die zo denken. Een ander voorbeeld is de begroetingskus. Als mensen elkaar een tijdje  niet gezien hebben, of bij felicitaties zoals verjaardagen, wordt vaak gezoend. Oppervlakkig, met de wangen tegen elkaar een luchtkusje uitwisselen. Goede bekenden doen dit vaak, tenminste, zolang minimaal één van de beide partijen een vrouw is. Mannen onderling zoenen elkaar nooit. Tenminste, niet in onze cultuur. De russen doen het wel, dus kennelijk is het ook nog eens cultuur- of streekgebonden. Maar in de westerse cultuur horen mannen elkaar niet te zoenen. Mannen zoenen wel vrouwen, en vrouwen zoenen elkaar. Maar mannen onderling doen dat dus niet. Alhoewel, laatst hoorde ik een annekdote dat een collega van een transvrouw na de transitie sprak: Nou: je bent nu een vrouw, dus nu mogen we zoenen! En vervolgens de daad bij het woord voegde. Blijkbaar is zoenen dus  vrouwelijk gedrag. In elk geval is het overduidelijk geen mannelijk gedrag.

Dit overdenkende, realiseer ik me dat vrouwen de afgelopen decennia heel veel mannelijk gedrag hebben overgenomen. Vrouwen kunnen zich mannelijk kleden, werken buitenshuis, hebben een carriëre, kiesrecht, en doen vaak werk wat vroeger als mannelijk werd gekenmerkt. Laatst las ik ergens in een artikeltje dat een winnares van een miss verkiezing met een opleiding in de sport aan de slag ging als trainer van een mannelijk voetbalteam. Hoeveel meer emancipatie wil je nog hebben?

Inmiddels zijn veel traditionele mannenberoepen inmiddels veranderd in vrouwenberoepen. Kappers bijvoorbeeld zijn bijna altijd vrouw. Dat was vroeger wel anders. De zeldzame mannelijke kapper die er tegenwoordig nog is wordt automatisch voor homo versleten, nog los van de vraag of dat terecht is, overigens. Ook het onderwijs wordt steeds meer gedomineerd door vrouwen. Op de basisschool heeft mijn dochter in groep 8 voor het eerst een mannelijke docent. Eén wel teverstaan, in voltijd. Daar staat tegenover dat zij in de groepen 1 t/m 7 steeds vrouwelijke leerkrachten heeft gehad, steevast in deeltijd en dus in een duobaan. Eén meester dus, tegen 14 juffen. Tel uit je winst. Mijn zoon heeft zelfs nooit een meester gehad en komt dus op het respectabele aantal van 16 juffen in zijn basisschooltijd. In mijn eigen lagere schooltijd was dat ongeveer andersom. Ik heb welgeteld één juf gehad, tegen 5 meesters. Op de kleuterschool had ik overigens wel juffen, maar de verhouding is dus belangrijk gewijzigd in het voordeel van de vrouwen. of beter gezegd: in het nadeel van de mannen. Want de mannen compenseren dat namelijk niet. In analogie zouden vrouwelijke beroepen dus meer mannelijke instroom moeten krijgen, maar dat gebeurt nauwelijks. In de verpleging bijvoorbeeld, zijn de mannen nog altijd zwaar ondervertegenwoordigd. Over een mannelijke kleuterleider zal ik het helemaal maar niet hebben.

Ander voorbeeld. Voetbal, auto's en gadgets waren altijd typisch mannelijke dingen. Tegenwoordig interesseren vrouwen zich ook voor auto's, rijden ze ook in grote leaseauto's rond, volgen ze samen met manlief het WK voetbal, en hebben ze meer gadgets dan de gemiddelde man.

Hoe relateert dit tot de vraag wat nu precies onder mannelijkheid moet worden verstaan? Als je dit zo op een rijtje zet, kom ik tot de conclusie dat mannelijkheid niet een eigenschap is die mannen van nature hebben. Nee, het ligt anders. Mannen ontlenen hun mannelijkheid aan uitsluiting. Iets is mannelijk omdat alleen mannen het doen. Anders gezegd: iets is mannelijk omdat het niet vrouwelijk is. Daarom dragen mannen bijvoorbeeld ook geen Uggs. Je weet wel, dat foeilelijke schoeisel dat erg lekker schijnt te zitten. Ik weet het niet, want ik heb er een hartgrondige afkeer van. Maar laten we wel wezen: Uggs hebben alle kenmerken van mannelijk schoeisel. Ze zijn plat, lomp, lelijk en vooral erg functioneel. Van de kenmerken van vrouwelijk schoeisel (sierlijk, elegant etc.) is er niet één van toepassing. En toch beschouwt iedereen Uggs als vrouwelijk. En dat terwijl de Ugg toch echt ooit is ontworpen voor mannen. Voor surfers wel te verstaan, om ze warme voeten te geven op het strand nadat ze gesurfd hadden. Uggs zijn van origine surferslaarzen. Maar nadat een paar vrouwelijke celebrities zich ermee vertoond hadden, is het een modetrend onder de vrouwen geworden. Met als gevolg dat mannen ze niet meer durven aan te trekken. Te vrouwelijk, en alles wat vrouwelijk is, werkt statusverlagend. Om die reden wagen mannen zich niet aan vrouwelijke dingen.

Mannen ontlenen hun mannelijkheid dus aan de constatering dat iets niet vrouwelijk is. Dat levert overigens wel een probleem op. Aangezien vrouwen zich steeds mannelijker zijn gaan gedragen, betekent dit dat mannelijkheid aan erosie onderhevig is. De basis voor de man wordt steeds smaller. Mannen mijden vrouwelijk gedrag en een vrouwelijk uiterlijk, maar vrouwen op hun beurt schuwen mannelijk gedrag en een mannelijk uiterlijk totaal niet. Het gevolg is dat mannen steeds meer dingen links laten liggen, waardoor de basis uiteindelijk steeds smaller wordt. Ik had het net over Uggs. Maar Uggs is niet het enige kledingstuk dat uit de mannelijke gedragspatronen is verdwenen. Iets soortgelijks geldt voor laarzen in het algemeen. Laarzen gelden tegenwoordig als vrouwelijk modeartikel. Mannen dragen geen laarzen, tenzij ze op een paard of op een motor zitten. Zelfs het lage enkellaarsje is pas sinds vorig jaar weer terug in het mannelijke modebeeld na een decennialange afwezigheid. Maar dan wel met de broek over het laarsje. De broek erin is dan weer not done, want: te vrouwelijk/nichterig. Als we heel ver terug gaan in de geschiedenis, kom je tot de ontdekking dat er een tijd is geweest waarin mannen rokken droegen en de vrouwen jurken. Tunieken waren unisex. Ik heb het dan over de antieke tijd rond het begin van de jaartelling. Op tekeningen van Romeinen uit die tijd zijn de mannen steevast afgebeeld met een rokje en gladiatorsandalen. Gladiatorsandalen. Nog zo'n kledingstuk dat alom als vrouwelijk wordt beschouwd. Mannen dragen sowieso nauwelijks sandalen. Ja, teenslippers, dat mag dan nog wel. Sandalen bij mannen zijn voor veel mensen not done. Maar gladiatoren, dat waren toch echt mannen. Dat geldt ook voor van die lage laarsjes met een hakje die in de folders worden aangeprezen als cowboylaarsjes. Alleen in damesmaten dus. Cowboys, het woord zegt het al. Boys is Engels voor jongens, maar als je als jongen zo'n cowboylaarsje aantrekt word je toch vreemd aangekeken. Iedereen vindt cowboylaarsjes met blokhakken namelijk vrouwelijk. Maar zoek maar eens een prent op waar een cowboy uit de 19e eeuw op staat en kijk naar zijn schoenen. Juist ja, laarzen, met een blokhak. Die hak had overigens een functie bij het paardrijden.

Broeken zijn pas in de vroege middeleeuwen geïntroduceerd door de Barbaren, en die hebben ervoor gezorgd dat mannen de overstap hebben gemaakt van de rok naar de broek. Sindsdien is de rok terecht gekomen in de vrouwelijke garderobe. Tunieken dragen mannen sinds de late middeleeuwen niet meer. Op tekeningen wordt Robin Hood echter steevast afgebeeld met een tuniek en een maillot. Hetzelfde geldt overigens ook voor Peter Pan. Kapitein Haak draagt dan weer steevast laarzen. Maargoed, ik drijf af.

Ik constateer dus dat vrouwen steeds meer mannelijk gedrag en uiterlijk overnemen, terwijl de mannen omgekeerd ervoor terugdeinzen om vrouwelijk gedrag of uiterlijk over te nemen.

Kortom: kleding en gedrag zijn in zichzelf niet mannelijk of vrouwelijk, maar onzijdig. De vraag of iets mannelijk danwel vrouwelijk is, wordt bepaald door het geslacht die er zich het meest mee inlaat. Aangezien de vrouwen zich overal mee inlaten wordt de vraag of iets mannelijk is vooral bepaald door de vraag of het niet vrouwelijk is. Dat leidt tot twee constateringen:
1.    Mannelijkheid is in feite de inverse van vrouwelijkheid. Omdat steeds meer dingen vrouwelijk worden, leidt dit tot erosie van het begrip mannelijkheid.
2.    Omdat er anno 2012 vrijwel geen enkel kledingstuk en geen enkel gedrag meer is dat niet door vrouwen kan worden gedragen of uitgeoefend, is er eigenlijk niets meer over wat nog echt mannelijk is.

Er blijven dus eigenlijk nog maar twee begrippen over: vrouwelijk en unisex. Alles wat mannelijk is valt tegenwoordig ook in het vrouwelijk domein en is dus unisex geworden. In de kledingkast is geen enkel kledingstuk te vinden dat alleen maar door mannen gedragen wordt. Vrouwen dragen ook boxer shorts, broeken, overhemden, stropdassen, pakken, bolhoeden, en mannenschoenen met sokken. Alle mannelijke kleding is in feite unisex. In veel mannelijke beroepen kom je steeds vaker vrouwen tegen. Zelfs in typisch mannelijke omgevingen zoals het voetbal of de haven kom je tegenwoordig vrouwen tegen.

Mannelijkheid bestaat dus in feite niet meer. Vrouwelijkheid daarentegen bestaat nog wel. Dat is alles waar mannen niet aan durven komen. De rest is unisex.